Biblijne ABC (40) - Księga Jozuego. 20 września 2015

Mówimy dziś o księdze, która w kanonie Starego Testamentu umieszczona jest bezpośrednio po Pięcioksięgu. Z tej racji, że podejmuje ona niektóre tematy wcześniej omówionych ksiąg, a także zawiera dalszy ciąg spisanej historii Narodu Wybranego, niektórzy uczeni mówili nawet o kontynuacji Tory, a więc o Sześcioksięgu. Dziś przewagę zdobył pogląd, że Księga Jozuego jest raczej wprowadzeniem do kolejnych ksiąg historycznych, po niej następujących.

Przewodnim wątkiem historycznym księgi jest zdobycie przez Izraelitów Ziemi Obiecanej. Można w Księdze Jozuego doszukać się cyklu odrębnych opowiadań, opisujących poszczególne etapy zwycięskiego dzieła. Osobą łączącą cały cykl jest Jozue, następca Mojżesza i wódz naczelny wszystkich plemion izraelskich. Jozue jawi się nam jako swoista kalka osoby Mojżesza, powtarzająca jego przywódczą rolę w narodzie i kontynuująca dzieło przez niego rozpoczęte. W tekście jawi się jako osoba bez najmniejszej choćby skazy, nie wykazująca choćby śladu zwątpienia. Przypisuje mu się wielkie dzieła, także te, których faktyczne dokonanie musiało trwać całe pokolenia. Wyraźnie widać idealizowanie tej postaci.

W warstwie narracyjnej księgi możemy wyróżnić trzy zasadnicze części: 1. podbicie kraju; 2. podział Ziemi Obiecanej pomiędzy poszczególne pokolenia; 3. odnowienie przymierza z Jahwe dokonane w Sychem.

Lektura Księgi Jozuego może współczesnemu człowiekowi sprawiać niejakie trudności, o ile nie weźmie on pod uwagę kontekstu historycznego i religijnego opisywanych wydarzeń. Niejeden dzisiejszy czytelnik ze zdumieniem dowiaduje się o obłożeniu klątwą (hebr. herem) wszystkich dotychczasowych mieszkańców Kanaanu, co w praktyce równało się ich unicestwieniu mieczem. Tymczasem to, co dzisiejsi myśliciele nazwaliby zapewne czystką etniczną, kilkanaście wieków przed Chrystusem było ogólnie przyjętą praktyką i nikogo zbytnio nie dziwiło. Co więcej, największym grzechem Izraelitów, piętnowanym przez autora, jest pobłażliwość wobec pokonanych i pozostawienie niektórych spośród nich przy życiu. Z jednej strony taka postawa jest potępiana jako przejaw nieposłuszeństwa Jahwe, zaś drugiej strony była ona przyczyną wielu późniejszych problemów religijnych Narodu Wybranego: pozostawieni przy życiu innowiercy okazali się skutecznymi roznosicielami kultu obcych bogów i realnym zagrożeniem dla jedności religijnej (a więc i tożsamości) narodu.

Powrót do listy katechez